Esnesnon 24-11-10

Goedemiddag.

Het existentialisme heeft het bij het verkeerde eind. De essentie gaat vooraf aan de existentie, niet andersom. Het komt mijzelf voor als een opvatting die niet samengaat met mijn leven als beginnend geesteswetenschapper, alfa tot op het bot en nog enigszins kunstzinnig geörienteerd, maar mensen hebben niet de vrijheid hun eigen essentie te definiëren. Dat geldt op alle fronten, maar het punt dat ik nu vooral wil onderstrepen is dat van ethiek, de normatieve kijk op menselijk gedrag.

Om even terug te grijpen op het idee van een man die al ruim tweeduizend jaar niet meer onder ons is: de mens is een sociaal wezen. Sommige mensen spreken in dit geval van EQ, anderen kiezen voor kuddegeest. In wezen is het sociale gedrag, het altruïsme, een residu van evolutionaire gedragsregels. In de wording van de menselijke soort is de ethiek aan de mens gebonden. De versimpelde weergave, ik ben immers niet bijzonder goed onderlegd in de details van het proces, is als volgt: in den beginne zijn er mensen die sociaal zijn en mensen die dat niet zijn. De twee kampen zijn door loop van millennia gevormd door minieme genetische mutaties. Uiteindelijk, nadat er nog wat meer tijd overheen gegaan is, blijkt dat de groep die een soort 'altruïsme-gen' heeft beter in staat is om te overleven omdat men elkaar bijvoorbeeld niet doodmaakt, het voedsel deelt en op andere manieren om elkaar geeft. Deze sociale wezens krijgen sociale kinderen. De asociale wezens overleven wat minder goed.

Wat ik hiermee wil zeggen is dat het incorrect is om ethisch gedrag te zien als een keuze die je als mens kunt maken. Ethiek is geen menselijke uitvinding, in tegendeel. De mens is geschapen door ethiek, omdat we zonder dat altruïsme als soort ons niet zo hadden kunnen ontwikkelen. Omdat altruïsme en ethiek voorafgaan aan het bestaan van de mens en dus ook aan het bestaan van ieder individueel mens is het een onderdeel van ons bestaan als mens. Het sociale aspect ligt in onze essentie: het is de reden dat we mens zijn.

We kunnen niet bestaan buiten de wereld. We kunnen ons niet verzetten tegen wie we zijn om de simpele reden dat we onze essentie zíjn. We bestaan als die essentie.

Hugo Maat