Esnesnon 16-6-11

Goedenavond.

Ik ga zitten op een klapstoeltje dat harder aanvoelt dan het betonnen perron waar ik net aan begon te wennen. In mijn hoofd klinkt het gejeremieer van een week terug, dat zelfs de stoelen van de eerste klas in een sprinter zitten als houten planken. Het gezeur in mijn geheugen voegt zich in een samenzang met het gezeur in mijn achterste, een hoge en een lage stem, met een enkele dissonant als de trein zich weer in beweging zet en ik het tempo van het typen doorbreek.

Het is op momenten als dit dat ik me pijnlijk bewust word van de kracht van het onderbewuste, aan alle invloeden waar het deel van de hersenen dat we collectief hebben geïdentificeerd als een persoon, een bewustzijn geen grip op heeft. Of zoals het voor mij voelt, opgevoed als ik ben, invloeden waar ík geen controle over kan uitoefenen. Het is evengoed onderdeel van mij, op dezelfde manier waarop mijn teen van mij is als ik 'mijn' teen stoot. Het is correct om te beweren dat ik me stoot, alsof het mijn gehele lichaam en hoedanigheid betreft, hoewel het alleen mijn teen is die contact legt. Het is ook mijn pijn, als deze botsing hard genoeg is. Zo is honger en vermoeidheid, uitputting en ergernis van een dag vol eenzaamheid en moeizame studie allemaal mij. Ik ben die dingen, het is niet iets dat me overkomt zoals een virus dat zich als vreemdeling in me nestelt. Al die toestanden zijn wezenlijke wijzigingen in mij, die ook datgene beïnvloeden wat de klassieke filosofie en gezond verstand maar al te graag als rationeel en onafhankelijk zouden willen zien.

Als ik honger heb of moe ben, zoals nu absoluut het geval is, word ik snel boos. Ik merk het onmiddellijk en mijn meer rationele en mijn rustige kanten zijn verrast omdat ik uit mijn doen ben en niet handel zoals ik zou moeten handelen of gewoon ben te doen. De kleinste dingen, zoals iets te lang wachten op een sms-je als ik om een antwoord gevraagd heb, of een onderhuidse belediging, al dan niet gemeend of al dan niet bestaand: ik voel ze allemaal voorbij komen in het tijdsbestek van een uur en ik reageer in alle gevallen buitenproportioneel. Als het veertien uur eerder was gebeurd, voordat ik begonnen was aan mijn lange zit, mijn wake in het heilige der heiligen van de geschiedvorsers op de Vrije Universiteit, was ik waarschijnlijk een stuk schappelijker geweest. Ik veronderstel dat ik in een normale toestand (normaal zijnde goed gevoed en uitgerust, voorzien van alle basale levensbehoeften die wij verwende Europeanen zo als vanzelfsprekend beschouwen) mijn schouders op zou kunnen halen. Ik zou mijn zinnen kunnen verzetten.

Welnu, ik beschouw het verlies van mijn zelfbeheersing op een dergelijke wijze als iets zeer kwalijks. Ik heb het vast eerder gezegd, vele malen zelfs, ook (of vooral) binnen dit blog, maar toch: ik hecht veel waarde aan zelfbeheersing. Achteloos, koel en laconiek (vernoemd naar de Spartanen oftewel Laconiërs, die desnoods wel in de schaduw vechten of die avond dineren in het gezelschap der doden) zijn waardevolle eigenschappen voor me. Het is een ideaal dat ik nastreef – en dat nastreven lukt heel aardig, kan ik u met een gerust verzekeren. Maar er zijn uitzonderingen, en die uitzonderingen vallen onbehaaglijk dikwijls samen met tekort aan lichamelijke voeding of slaap. Ik kan niet zeggen dat ik in zulke gevallen mijzelf niet ben, wat een comfortabele aanname zou zijn voor mijn over het algemeen rustige ideaaltype; ik ben zoals eerder gezegd evengoed die hysterische waanzinnige, ik ben ook de onrust die over mij komt als een myriade van een myriade aan generaties vol Darwiniaans erfgoed aan de binnen kant van mijn schedel beginnen te krabben, als ze met bezemstelen tegen het plafond stoten dat de vloer van mijn geest is.

Dat brengt mij tot de vreemde notie dat ik eet en slaap om een deel van mijzelf de mond te snoeren: Ik, Ratio, ben de welwillende regent van mijzelf: mijn onderdanen zullen niets tekort komen, en ze zullen hun mond houden. En arresteer hem die ook maar denkt aan een referendum!

Hugo Maat

Ps: Dit werd geschreven in een trein. Alle voorbeelden zijn ontleend aan de werkelijkheid.