Esnesnon 30-6-11

Goedenavond.

Zo. Mijn stemming is gemengd en gecompliceerd. Niets nieuws onder de zon. Niet dat ik inhoudelijke uitleg zal leveren hierover, dat kunt u met mijn vriendelijke groeten op uw buik schrijven. (Ik zal niet ontkennen dat ik erg benieuwd ben of u dat zo zal doen dat u het kunt lezen, oftewel ondersteboven, of dat u rekening zou houden met een eventuele lezer. Een spiegel zou u in het laatste geval natuurlijk niet helpen.)

Welnu. Kunst. Ik vind het een naar onderwerp, voornamelijk omdat ik mijn persoonlijke liefhebberijen aan de kant moet zetten voor een grimmige realiteitszin; een realisme waar vervolgens een dwaas en onbereikbaar verlangen uit voortkomt: alle symptomen van een crisis van middelbare leeftijd met uitzondering van het beginnende buikje en het vreemdgaan. Ik ontdek mijn eigen voorkeur, intuïtie en gevoel in de aanvallen die ik van anderen ontvang; ik zie het ongemakkelijke realisme in het standpunt, in mijn standpunt, dat zij aanvallen; en mijn werkelijke wensdroom blijft verborgen in mijn hoofd, met uitzondering van een terloopse uitspatting of eventueel dit.

Het begon allemaal bij de actuele problematiek van het afschaffen van de cultuursubsidie in Nederland. De politiek heeft zich afgewend van kunst en cultuur, de 'linkse hobby's', en ik vermoed dat ik weinig achtergrondinformatie hoef te leveren als u in Nederland woonachtig bent en een keer een krant gelezen heeft in het afgelopen jaar. Ik verkeer regelmatig in culturele kringen, voornamelijk die van de muziek, en ik word daardoor ook vaak geconfronteerd met de bezuinigingen. Niet dat ik merk dat er bezuinigd wordt omdat ik er last van heb, mijn hinder ontvang ik van de klachten die mijn lotgenoten uiten over de bezuinigingen en de problemen die zij denken te ontvangen als het zover is. Ik bevond mezelf ineens in een staat van beschuldiging toen ik niet bleek te hebben geparticipeerd aan een protestactie tegen de bezuinigingen. Dat doe ik namelijk nooit. Ik had volgens mijn aanklager niets over voor de kunsten. Mijn verdediging werd mij niet in dank afgenomen en werd terzijde geworpen. Ik werd niet rationeel bestreden maar alleen met een emotioneel salvo afgeschoten.

Mijn verdediging is als volgt: Kunst hoort niet door de overheid gesubsidieerd te worden. (Meestal word ik hier onderbroken, maar ik denk dat ik hier voordeel heb aan het medium.) Kunst is een luxe; het is geen levensbehoefte. Het is niet nodig. Ik ontken niet dat het iets moois is. Sterker nog, ik ben dol op kunst. Ik maak zelf een hoop muziek, ik doe aan amateurtoneel, hou van Nederlandse meesters en ben verliefd geworden op de barokke kerken in Rome. Meestal ben ik minder dol op moderne kunst, maar zo nu en dan kan ik dat ook waarderen. Ik wil echter wel dat men erkent dat het gewoon onnodig is. Alle functie van kunst valt onder het kopje 'Extra' en de kosten van al dit moois valt ook onvermijdelijk onder 'Extra kosten.' Wie niet vermogend genoeg is om aan kunst te komen: jammer. Werkelijk waar. Iedereen wil graag een zwembad in de tuin, maar niet iedereen kan dat veroorloven, hoe leuk dat ook is. Ja, ik vergelijk kunst voor dit doel met een zwembad in de tuin. Kunst is ongetwijfeld oneindig veel malen waardevoller en bijzonderder en onvergelijkbaar, het verrijkt ons leven, maar de populisten hebben wel gelijk: het is een hobby. Het is een liefhebberij en kwaliteit is duur. Is het alleen voor rijke mensen? Eigenlijk: ja. Kunst is cultureel kapitaal en om het te hebben moet je het kopen. Dat is erg en niet wenselijk maar het is wel waar.

De cultuursector staat op het punt zware schade op te lopen wegens twee zeer krachtige systemen die aan de basis liggen van onze maatschappij – en dit is waarom het probleem zo diep ligt. Het ene probleem is de democratie. Kunst wordt namelijk maar door een klein onderdeel van de maatschappij wordt gewaardeerd terwijl cultuursubsidie uiteindelijk wordt betaald door een regering die namens alle Nederlanders handelt. Dat maakt het steunen van kunst door de overheid in essentie moeilijk te verdedigden. Het klinkt populistisch, maar het alternatief is het bevoorrechten van een bevolkingsgroep omdat ze cultureel meer ontwikkeld zijn (en waarschijnlijk hoger opgeleid, en in vrijwel alle gevallen ook een stuk welvarender.) De tweede oorzaak is het kapitalisme. Ik zal het zo kort en eenvoudig zeggen als ik maar kan: de kunstensector is in gevaar omdat het teveel kost en te weinig verdient. Er is teveel aanbod voor te weinig vraag, dus een aantal aanbieders zullen gewoon failliet gaan. Als tien fabrikanten honderdduizend koelkasten produceren en er worden maar tienduizend gekocht gaan er gewoon fabrikanten over de kop. En ja, dat is een geldige vergelijking voor kunstenaars. Kunstenaar is een beroep en de kunst is een product, de kunstliefhebber een klant. Dit heeft de mens al eeuwen geweten, sinds de uitvinding van het professioneel artiestenbestaan in een ver en schimmig verleden. Commercieel? Ja. Dat is geen zonde. Tschaikovsky schreef muziekstukken waar hij een hekel aan had, die hem heel veel geld opleverden, die algemeen bejubeld worden vandaag de dag. Alle grote kunstenaars van de Klassieken, Middeleeuwen, de Renaissance, de barok, de Verlichting, de Romantiek, tot aan redelijk kort geleden deden het ófwel om geld te verdienen óf omdat ze al mensonterend rijk waren en het voor hun hobby deden. Het is een probleem van hedendaagse normen en waarden dat men vindt dat kunst daar boven hoort te staan. Dat is namelijk helemaal niet per se waar. Als u kunst wilt hebben of beleven, trek dan de portemonnee, is mijn devies. Een verstandig kunstenaar (het ideale hedendaagse voorbeeld is André Rieu, met zijn walgelijke stronthappende grijns) doet wat hij kan om zoveel mogelijk geld binnen te halen, of door de grootste menigte te behagen (de popmuziek-approach) of door een publiek te vinden dat er erg veel voor betaalt (het principe dat bijvoorbeeld de kunstveilingen in leven houdt.)

Maar zoals ik al zei: ik vind het een grimmige realiteit. Idealiter schaffen we de democratie af en laten we het gepeupel niet langer beslissen over belangrijke dingen. Ik behoor tot de groep van de kunstenaars. Ik zit in de culturele en intellectuele elite, mij zal niets ontbreken. In plaats daarvan probeer ik een zakcentje bij te verdienen door voor mensen met geld cultureel kapitaal te leveren. Daar ligt de toekomst in. In het beste (niet-realistische en alleen gedroomde) scenario wordt het land gedomineerd (niet alleen geregeerd) door de mensen met het meeste geld die intellectueel en cultureel ontwikkeld zijn of op zijn minst daar geld in steken.

Ik word hier naar van. Ik word er heel naar van.

Hugo Maat