Esnesnon 24-3-10

Goeden... dinges

Ik heb een vreemde angst voor het posten van brieven. Het is geen angst voor brievenbussen, voor ouderwetse communicatiemethodes of überhaupt angst om buiten te komen. Het afstandje lopen naar de brievenbus, de handeling op zich, beangstigt me. Het is één van de weinige momenten dat ik echt vrees iets te overkomen, misschien zelfs iets dodelijks. Mijn op-en-neertje met twee brieven (een onduidelijke envelop en een kaart 'gefeliciteerd met het halen van uw rijbewijs' voor mijn 82-jarige opa) heeft dus een donkere wolk over mijn hele dag gehaald. Eerlijk gezegd durf ik niet zo goed dat kleine klusje te weigeren omdat mijn brief-post-fobie een karaktertrekje is dat ik bij voorkeur geheim hou hier thuis.

Anyway. Het prisoners dilemma; de situatie waarin je profiteert als iedereen zich goed gedraagt behalve jezelf, met als resultaat dat iedereen zich niet gedraagt om te kunnen profiteren en vervolgens niemand profiteert. Deze kenmerkende voorstelling legt de onderliggende zwakte in de hele ethiek bloot, de vraag waarom men zich goed zou gedragen als slecht gedrag meer oplevert. Die vraag ga ik nu nog niet beantwoorden, vooral omdat het antwoord dermate krankzinnig is dat het niet meer goed in deze post past. Wat ik wel even naar voren wil brengen is het omgekeerde prisoners dilemma. Dat houdt een situatie in waarin goed gedrag als zodanig functioneert onder de voorwaarde dat de rest van de wereld zich niet goed gedraagt. Goed gedrag wordt in deze situatie gehanteerd met een stille hoop dat de rest het niet doet omdat het anders een lege handeling wordt. Gooi een altruïst in een omgeving met egoïsten en iedereen is in zijn nopjes. Gooi een altruïst in een kuil met andere altruïsten (waar ze thuishoren) en ze zijn zinloos omdat de verbetering van de persoonlijke situatie van de anderen niet op waarde wordt geschat.

Zowel de consequentie van de egoïstische toekomstvisie van de prisoners dilemma als de heilige-boontjes hoop van de reversed dilemma monden uit in een wereld waar men uiteindelijk geen profijt heeft van zijn eigen gedrag. Daarom moeten we gezamelijk streven om de werelden van goed en slecht gedrag met elkaar in evenwicht te houden. Als we een beetje de balans erin houden kunnen sommigen van ons de zwijgende moraalridders blijven en de rest ellendige profiteurs; een situatie waar iedereen vervolgens blij mee kan zijn.

Van de week volgt mogelijk mijn vreemde gedachtenkronkel over de zin van ethisch gedrag. Misschien ook niet.

Hugo Maat