Esnesnon 8-7-09

Goedemorgen.

Het begint ergens op te lijken, het getal acht wordt al herkend. Genoeg van deze onzin, verder met andere onzin. Extremen zijn zeer zelden goede dingen. Ik zou het nog sterker willen zeggen, vanuit mijn momentele houding tegenover de wereld, extremen zijn van huis uit fout, ware het niet dat ik enigszins sceptisch blijf over mezelf wanneer ik weiger uitzonderingen te maken. Ik zal me vanuit een zelf-sceptisch standpunt dus ook maar even beperken, dat vind ik zelf wat aangenamer. Niet dat ik keurig rekening ga houden met mijn standplaatsgebondenheid, een woord dat duidelijk geen echt woord is, gezien het rode stippellijntje dat mij er vriendelijk aan herinnert dat het uit iemands duim gezogen is; mijn conclusie is namelijk, kan ik van tevoren zeggen, dat de tijd en plaats waar ik leef de beste omstandigheden beschikbaar zijn. Niet dat zoiets waar is, hoewel we daar pas over enige tijd achter komen, vandaag het belang van geschiedschrijving. Mijn chauvinisme houdt zichzelf ook alleen maar overeind door middel van het methodisch afschrijven van omstandigheden, leefwijzes en -houdingen waar ik absoluut geen weet van heb op basis van oppervlakkige kennis, wat het tot een nog vreemdere positie maakt.

Ik baken de rant af in ruimte en tijd, met twee grote onderwerpen die ik zonder schroom tot mijn stokpaardjes kan rekenen. In de eerste plaats een dosis amateuristische sociale en politieke geschiedenis in perspectief gesteld. De kernzin van het gebeuren: De VS en de SU zijn dan wel waren allebei bagger. De één staat voor de vrije wereld, het kapitalisme en het Westen, de ander staat voor de mislukte utopie, het communisme en het oostblok. Ongeveer. Ik heb redelijk weinig kritiek op het kapitalisme en het communisme in theorie en hun fouten in theoretisch opzicht worden over het algemeen goedgepraat door hun sterke kanten, eveneens vanuit theoretisch oogpunt. Het is de toepassing die compleet de soep in loopt, waarbij ik met een zucht naar de twee grootmachten van de welbeschouwd grootste paranoïde periode van de mensheid. Om het positief te houden: Dank u, Sovjetunie, voor het scheppen van een beelsdschone wereld waar iedereen aan het werk wordt gezet zonder iets te hoeven doen, waarbij de burger geen aanmoediging krijgt om iets te verrichten, waarbij alles gepland wordt door mensen die eigenlijk niet meer dan hun eigen tuin zouden moeten plannen. Bedankt voor het feit dat jullie vervolgens besloten dat jullie wereld dermate perfect was dat niemand eruit weg mocht als ze dat wilden en iedereen behalve de leiders tot gelijkheid te dwingen, bedankt voor de beperking van privacy, menselijke vrijheid, bedankt voor een wereld die in minder dan een eeuw compleet in elkaar klapte en meer dan één mislukte generatie voortbracht. Zo, dat is weer een hoop gal, ik voel me al beter. Nu de andere kant, die volgens mij minder snel bekritiseerd wordt. Bedankt, verenigde staten van Amerika, voor het beloven van vrijheid mits iemand zich onderwerpt. Bedankt voor het enorme stelsel aan leugens dat de mensen in jullie macht doet geloven dat ze niet alleen gelukkig zijn met hun leven maar dat het ook hun eigen keuze was. Bedankt voor het verkrachten van de democratie, voor het proclameren van de regering door en voor het volk terwijl de mensen aan de macht leden van de moderne aristocratie zijn. Bedankt voor het opzetten van een fantastische gezondheidszorg en voortreffelijk onderwijs die vervolgens alleen voor de superrijken beschikbaar zijn, die de zeer kleine minderheid van de inwoners vormen en over het algemeen uit al even rijke en succesvolle milieus komen. En beide grootmachten krijgen nog een extra trofee voor grootheidswaanzin, buitenlandse en binnenlandse militaire acties, het herontdekken van de slavernij en tenslotte nog een voor het zichzelf opwerpen als de redder en avant-garde van de beschaving. Mijn punt? Nederland is gewoon beter. We zitten niet in het extreme kapitalisme en niet in het extreme communisme. We hebben sporen van de ongelijke slavencultuur, maar in ieder geval hebben we relatief niet enorme inkomensverschillen en kan iedereen aan onderwijs en gezondheidszorg komen.

Extremen ontstaan vooral door op elkaar te reageren. Als één extreme ontstaat is het een logisch gevolg dat de exacte tegenpool niet lang op zich laat wachten. Ik krijg dat idee lichtjes bij de culturele geschiedenis van Europa, waar het onderwijs zo vriendelijk was om me dood mee te gooien. Misschien waren er verstandiger leerlingen die zo handig waren om die overdoses aan cultureel onderwijs gewoon van zich af te laten glijden als papieren propjes op de betonnen wand van een Duitse bunker. Misschien bent gij, dierbare lezer, ook wel zo slim om gewoon gedurende het verloop van deze alinea uw ogen dicht te knijpen en een kap van aluminiumfolie op te zetten om straling te voorkomen. Zo ja, dan feliciteer ik u bij deze met uw prachtige leven. Ik zet nu met enige onvervaardheid mijn pincet en scalpel in de Europese culturele geschiedenis in plaats van de politieke. De achttiende eeuw was over het algemeen beschouwd de eeuw van de Verlichting, Erklärung, Illumination, de eeuw van Kant en Mozart. Die twee heb ik zelf nog niet echt naast elkaar gezet gezien, maar ik zie zelf een grote verwantschap tussen die twee. (Buiten het feit dat ik ze allebei niet mag en dat beide heren niet bepaald overtuigend zijn.) Kants hele wereld is een logische redenering met uitersten en rechte lijnen, keurig in categorieën ingedeeld. Mozart schreef lopende band-muziek, muziek die je niet eerst hoeft te horen voordat je weet of het klopt of niet omdat het aan alle wiskundige, harmonische en in zekere zin logische eisen voldeed. Beide heren waren meesters van het a priori, de één met synthetische uitspraken en de ander met muziek. Het resultaat is een correcte wereld, hypercorrect haast. Dit is misschien leuk voor een platonische wereld van wiskundige perfectie, maar mensen hebben misschien van tijd tot tijd behoefte aan iets dat géén Ideeënwereld is. De zuivere wetenschap kan zelfs in onze 'moderne' tijd nog niets met de mens als persoon, alleen met organismes, atomen en vectoren. Qua relevantie valt die wetenschap, de logica, de zuivere Rede en de hele verlichting in het niet bij de alfa-wetenschappen die werkelijk iets voor ons ras doen. Ik was van plan iets cultuurrelativistisch te schrijven maar ineens ben ik toch maar de alfa-kant aan het verdedigen tegen de bèta-kant en alfa's eigen minderwaardigheidscomplex. Ik sta dus wellicht meer aan de kant van de stroming van de negentiende eeuw, (zo, ik heb nog ongeveer het onderwerp goed weten te breien) de Romantiek, waarbij beleving centraal stond en alles wat de logica ons bracht als minderwaardig werd afgedaan. De mens moest meer gaan voelen, moest weg uit de vervreemdende drukte van de steden en ook de fabrieken, moest weg uit het systeem. De gecultiveerde en beschaafde mens werd een vervreemd mens genoemd, werd ineens in een kwaad daglicht gesteld. De Romantiek heeft naar mijn mening fantastische dingen gedaan voor muziek en dichtkunst door op te houden met keurige logische composities, om nadruk te leggen op expressie en rauwe schoonheid naar gevoel. Helaas heeft de Romantiek ons vervolgens ook blind nationalisme opgeleverd en verheerlijking van dingen die geen zilveren randje verdienen omdat ze uit bagger en uitwerpselen opgetrokken waren. Gevoel mag, liegen en misbruiken valt over na te denken. Waarschijnlijk is het beter om tussen de twee in te gaan zitten in plaats van dat we extremistisch romantisch of extreem verlicht besluiten te leven. Ik zou dolgraag willen dat ik kon zeggen dat we op dit opzicht in het moderne Nederland goed zouden zitten, maar ik twijfel er ernstig over. Door mijn diepzwarte bril zie ik een land waarin de overgrote meerderheid noch via de logica noch via romantisch gevoel leeft, een land dat hoognodig eens goede boeken moet gaan lezen, de televisie een jaar lang uit moet zetten en zijn schoolgeld terug moet vragen.

Hugo Maat.

Ps: Ik zou dat laatste zelf ook graag doen, maar ik vrees dan voor mijn studie, volgend jaar.