Esnesnon 13-6-10

Vandaag is het net een beetje anders. Ik heb voor de grap een recensie geschreven voor een boek, uit vrije wil, om te vieren dat ik al een jaar van de middelbare school af ben.

Vogelvrij – Angus Donald
Vogelvrij is verfrissend, vlot en meeslepend. Donald zet het klassieke Robin Hood verhaal, bekend van Disney en Kevin Costner, met gemak overboord. Hoewel het werk fictief is leest het alsof de auteur een boek heeft geschreven over ‘De ware Robin Hood.’ Ik had het gevoel een boek te lezen dat de mythe ontkrachtte en het geheim ontrafelde.
Dat ligt in de eerste plaats aan Donalds oog voor historisch correcte details. Voedsel, kleding en omgangsvormen tot aan middeleeuwse geneeskunde of krijgskunst zijn in het verhaal opgenomen, zonder als gedwongen smaakmakers over te komen. Al deze elementen worden verantwoord en realistisch gegeven wat het verhaal tot een historisch geheel maakt.
Ten tweede heeft de auteur goed rekening gehouden met de context van de tijd waar het zich afspeelt, wat het fictieve gedeelte van het verhaal, Robin Hood zelf, voor het gevoel uit de fictie weghaalt. Het vermelden van de politieke situatie in Engeland gebeurt ook zeer ongedwongen, verweven in het verhaal en nonchalant gehanteerd als de dagelijkse werkelijkheid in het boek. Dit maakt voor mij het boek een historische roman, in plaats van alleen een avonturenroman.
Ook wordt het personage van Robin flink genuanceerd en een paar tinten duisterder gemaakt. De lachende, sluwe schelm in maillots is er op zich nog wel, maar Donald verbreedt het personage door een flinke scheut koelbloedige killer en inspirerende leider toe te voegen. De overduidelijke heldenrol van Robin wordt niet veranderd in een antiheld en de ware antagonisten blijven duidelijke slechteriken, maar het gedrag van de bekende held is moreel moeilijker te rechtvaardigen dan eerst.
De algemene tendens van het boek is er een van grauw, wreed realisme. Donald slaagt erin de grijstinten goed naar voren te brengen en door middel van gruwelijkheden, een geprononceerd moreel middenvlak en een andere tijdsgeest de personages en hun handelingen geloofwaardig te maken en voor de lezer ook gerechtvaardigd te maken. Zo weet hij een realistischer Robin Hoodverhaal te schetsen zonder Robin of zijn medestanders (zoals de hoofdpersoon van het boek) hun heldenrecht te ontnemen.
De grauwe en realistische stijl neemt een aardige hoeveelheid seks en geweld met zich mee. De bloederige details van de gevechtshandelingen in het boek en de enkele expliciete seksscènes dragen bij aan het gevoel voor detail en historische accuratesse, maar wekken soms de indruk dat het opzettelijk grof gemaakt is voor een schokeffect op de lezer. Sommige lezers zouden hier misschien zelfs door afgeschrikt kunnen worden. Ik vind zelf het realisme hierin wel aangenaam maar gezien de geringe relevantie van dergelijke passages voor het verhaal zou ik de vloed aan details bijna vergelijken met de ‘historische’ series op SBS6.
Het verhaal wordt verteld uit het gezichtspunt van Alan Dale, een Engelse boerenjongen in zware tijden die opgenomen wordt in de legendarische bende vogelvrijen van Robin, om een van hen te worden. Alan begint als zwakke, kleine jongen en gaat gedurende het boek door een uitgebreid curriculum aan lichamelijke, geestelijke en emotionele ontwikkeling. Hij wordt hierin gedreven door een grenzeloze bewondering voor de charismatische aanvoerder, rancune tegen de sheriff van Nottingham, die een weergaloos niveau van verachtelijkheid bereikt vergeleken met zijn andere vertolkingen, en een hoofse liefde die met een opmerkzame mate geloofwaardigheid gebracht wordt.
Het boek is geschreven als de memoires van een zestigjarige Alan die terugkijkt op zijn tijd met Robin. De overdenkingen over de gebeurtenissen zijn hier en daar voorzien van hints naar gebeurtenissen die duidelijk nog op een later punt in het boek of in latere boeken langs zullen komen en doen de poging om een groter doorlopend verhaal van meerdere delen aan te geven. Omdat deze gedeeltes soms geen referentie hebben aan gebeurtenissen in het boek en dus om hints naar nog niet verschenen delen gaan leidt het tot onduidelijkheden en zijn ze moeilijker te lezen. Ze halen de vaart en scherpte uit het boek.
De auteur slaagt er gelukkig wel in om Alan als kroniekschrijver niet tot een toeschouwer van Robin te maken. De jongen onderneemt zelf voldoende en speelt ook een duidelijke rol in het verhaal, zonder de glans van Robin te stelen maar zonder in de achtergrond te verdwijnen en de spots weer teveel op Robin te zetten. Niet slecht voor een kleine jongen.
De schrijver slaagt erin om van Alan een middeleeuws, vogelvrij Zwitsers zakmes te maken: de jongen kan muziek maken, goed zingen, schrijven in meerdere talen, maar ook goed zwaardvechten, paardrijden en hij is ook nog eens een vaardig zakkenroller, allemaal voordat hij eigenlijk oud genoeg is om zich te scheren. Als zestigjarige is hij zo bescheiden om nog toe te geven dat hij nooit echt het hanteren van de Welse boog onder de knie gekregen heeft, maar dat brengt er geen balans in. De veelzijdigheid van de jonge held is leuk voor het verhaal maar schaadt de geloofwaardigheid van het personage. Robin Hood zelf lijkt niet veel meer vaardigheid te hebben dan vechtkunst, charisma, sluwheid en lef, waardoor hij regelmatig afhankelijk is van hulp van anderen. Dit wekt sympathie en geloofwaardigheid. Alan had iets minder getalenteerd gemogen, het verhaal had het goed aangekund.
Al met al is het boek sterk geschreven. Als lezer bouwde ik snel sympathie op voor de personages en de kant waar ze aan stonden, wat altijd aangenaam is. De vooruitwijzingen die binnen het boek bleven maakten me nieuwsgierig naar verdere ontwikkelingen zonder teveel te verklappen. Het boek was geloofwaardig, zowel door de historische context als de consequent verantwoorde handelingen van de personages en de hoofdpersoon Alan Dale als sidekick en kroniekschrijver van Robin was een leuke invalshoek voor het verhaal. Ik kijk zeker uit naar de volgende avonturen, als Donald meer en meer van het klassieke platgetreden Robin Hoodverhaal afgaat. Er waait een frisse wind door Sherwood.

Hugo Maat