Esnesnon 13-8-09

Hallo.

Ik meen me te herinneren van 'Het Oneindige Verhaal,' door Michael Ende, waarmee ik absoluut niet op de film doel, wat in mijn ogen een klein hoopje bruinzwart verschrompeld aftreksel van slachtafval en moerasgas is, dat er ergens een Ivoren Toren in voor komt. Sterker nog, die Ivoren Toren staat in het midden van het grenzeloze Fantasia (hoe je in het midden van iets grenzeloos kan staan is een beetje een moeilijke kwestie) en is het hart en zenuwcentrum van die betoverde wereld. De Toren staat boven al het goed en kwaad, als de Kleine Keizerin die de toren bewoont ziek wordt komt ook heel Fantasia, zowel monsters als de goede wezens, haar onmiddelijk te hulp. De Ivoren Toren wordt beschreven (als ik me het goed herinner, mijn eigen Fantasia is er over de jaren misschien mee op de loop gegaan) als een hoge witte spiraal met bovenop een soort terras in de vorm van een bloeiende bloem, misschien een lelie of iets dergelijks. Als de Kleine Keizerin het wil is het paviljoen boven op de Toren ontoegankelijk en ik geloof dat de bloem zich dan ook sluit. Ergens in het boek doet een aanvallend leger een poging om de Toren te veroveren en heeft hier verrassend veel moeite mee. De Toren blijkt (het laatste stukje althans) onbeklimbaar. Ladders die ertegen worden gezet storten automatisch in, het glanzende ivoor kan niet beschadigd worden dus ze kunnen er geen treden in kerven en blijkbaar kan niemand in een land dat nota bene Fantasia heet vliegen. Uiteindelijk geven de aanvallers het op, niemand komt bovenin de Ivoren Toren.

Daar ben ik het niet helemaal niet mee eens. Daarmee bedoel ik niet dat het verhaal anders had moeten lopen, ik heb diep ontzag voor het boek en ik zal niet snel kritiek leveren, ik overdenk alleen maar de symboliek van de Ivoren Toren. Wat ik zelf bijvoorbeeld opmerkelijk vind is dat de Toren voor zover ik heb gemerkt niet wordt gebruikt in de gebruikelijke betekenis van slimmer of verstandiger zijn dan anderen, waardoor degene in de Toren anderen begrijpt zonder begrepen te worden. In het begin is de Toren zelfs vrij toegankelijk voor iedere bezoeker. De enige manier waarop het in die zin een Ivoren Toren is zou zijn dat de Kleine Keizerin boven iedereen staat, onaanraakbaar, maar ze heeft de arrogantie die de meeste Ivoren Toren-bewoners wel hebben niet. Wat ik in de Toren van Fantasia interessant vind is de onmogelijkheid om het van buitenaf te bereiken. De Toren kan niet langs de wanden worden beklommen, ongeacht de inzet of middelen. De enige weg naar boven ligt binnenin de Toren, zou ik zeggen. Alleen als je überhaupt in de Toren bent begonnen kun je het naar de top van de Ivoren Toren halen, anders kom je er niet. Dán wordt de onmogelijke beklimming van de Ivoren Toren, met enige verknipping van de oorspronkelijke boodschap van mijn kant, een metafoor van de sociale segregatie; 'intelligente' kinderen komen meestal uit intellectuele gezinnen, waar aan de eettafel de woordenschat wat uitgebreider is, waar de genen wat aan de betere kant zitten (een onderwerp waar ik me nu nog niet aan ga wijden omdat ik dan echt ga ranten) en de kinderen eerder leren lezen en naar hoger onderwijs gaan. Sta je aan de buitenkant van de Toren echter, dan kom je er niet zo gauw in. Pech.

Mocht je Het Oneindige Verhaal/The Neverending Story niet gelezen hebben, dan raad ik je aan om dat een keertje, tussen alle andere dingen die nog gelezen moeten worden, te lezen. Het is een fascinerend werk, dat ik vroeger voor kinderboek aanzag maar waar ik nu van denk dat het wegens alle extra lagen eventueel helemaal niet besteed is aan de kleintjes. Ik heb een mooie versie van het boek thuis dat ik bereid ben uit te lenen, maar het is vertaald en daardoor misschien heiligschennis. Beter is het om er gewoon voor naar de bibliotheek te gaan en even drie tot vijf daagjes leestijd ervoor uit te trekken. Ga niet de film kijken overigens, dat kreng gaat maar over helft van het verhaal, dunnetjes, zit vol slechte acteurs en matige special effects, plus het feit dat het hele 'Fantasia' een beetje een plastic en schuimrubberen wereldje wordt. Het geniet niet bepaald mijn voorkeur. Maar goed, dat geldt wel vaker voor films gebaseerd op boeken. Geen goed idee in vrijwel alle gevallen. Ja, er zijn ook dingen die ik wél goed vind, die zijn gewoon ernstig in de minderheid.

Hugo Maat.